تکالیف خلاق دوره ی ابتدایی

علی صادقی

از آنجايي كه دوران تحصيلي ابتدايي دوراني بسيار ارزشمند ،پر اهميت وحساس است وهر گونه سهل انگاري در دوران ابتدايي از جانب والدين ومربيان و معلمان موجب خسارتهايي است كه در آينده قابل جبران نخواهد بود يا به سختي جبران خواهد شد، از اين روبراي پرورش نسلي خلاق بايد تلاشي مضاعف صورت گيرد .

تعريف خلاقيت :

روان شناسان به دليل پيچيدگي خلاقيت، تعريف جامع وكاملي را براي آن ارائه نكرده اند اما مي توان گفت خلاقيت يعني :

-توليد يك فكر جديد

-ايجاد ارتباط بين پديده هايي كه قبلا با هم هيچ ارتباطي نداشته اند

- الهام، بصيرت ناگهاني

-تلفيق بينش و تجربه كردن

- نگاهي متفاوت به پديده ها ،نگاهي كه نسبت به ساير افراد متفاوت باشد

خلاقيت هوش واستعداد نيست ،تقليد وحفظ كردن مطالب نيست. هر انسان زنده اي بالقوه خلاق است ممكن است، كودكان بسياري باشند كه از هوش بالايي بر خوردار بوده ولي خلاق نباشند .

هيچ بعيد نيست كه افرادي با بهره ي هوشي پايين، خلاق باشند . اين گونه افراد هم اگر شرايط واعتماد به نفس لازم در آن ها بهوجود آيد مي توانند خلاق باشند.

«خلاقيت» استعدادي همگاني است و محدود به افراد خاصي نمي شود، همه ي انسان ها با اين توانايي به دنيا مي آيند و به وسيله ي آموزش واكتساب مي توانند آن را پرورش دهند و تكنيك ها وفرايند هاي آن را بياموزند. خلاقيت شامل دو عنصر است :

1-اين كه موهبتي الهي و همگاني است

2-شامل هر چيز نويي مي شود كه ارزشمند وكاربردي بوده و مبتني بر يافته ها و تجربه هاي قبلي باشد و از روش علمي پيروي كند .

خلاقيت، تنها شرط بقا براي جوامع وتمدن هاي امروزي است و براي هماهنگي و انطباق با دنياي نوين، استفاده از توان افراد خلاق ضروري است زيرا تنها چيزي كه انسان را اشرف مخلوقات ساخته، توان تفكر خلاق اوست و خلاقيت به منزله ي مرگ وحيات يك جامعه به شمار مي رود وهر تمدني كه به سوالات نو پاسخ هاي كهنه بدهد زمان انحطاط آن فرا رسيده است .

بنابر اين برنامه ريزي امروز بر مبناي قوانين دورههاي گذشته حركت در مسير بيراهه است.

پس بايد آينده و قوانين آن را شناخت و حال وآينده را بر اساس اين قوانين طرح ريزي كرد.

به طور كلي مي توان گفت افراد خلاق انگيزهي پيشترفت بالا ،كنجكاوي فراوان، علاقمندي مفرط به نظم وترتيب ، قدرت ابراز وجود و اعتماد به نفس بالا، شخصيت غير متعارف و كامروا ، پشتكار بالا-استقلال،طرز فكر انتقادي ،انگيزه ي زياد ودانش وسيع،اشتياق و احساس سر شار زيبا پسندي،علاقهي كم به معا شرت و روابط اجتماعي و اشتياق زياد به مسائل اجتماعي و قدرت تا ثير گذاري بر ديگران را داردند.

راهكارهاي رشد وپرورش خلاقيت در كودكان:

1-به كودكان مسئوليت بدهيم

2-اجازه داشته باشند همه جا راخوب بازبيني ووارسي نمايند

3- اجازه ي سوال كردن داشته باشند

4-لوازم ووسايل مختلف در اختيارآنها قرارگيرد تا با بررسي آنها قدرت تخيل او افزايش يابد .

5-به آنها فرصت فكر كردن ودر رويا فرو رفتن بدهيم .

6-ايشان را به بازي با كلمات تشويق كنيم .

7-در مورد كارهاي هنري اش بهخصوص نقاشي ارزيابي درست و منصفانه داشته باشيم .

8-از داستان، شعر، موسيقي و نقاشي براي پرورش فعاليت هايش استفاده كنيم.

9-هميشه به آنها القا كنيم كه به جاي كلمه ي نمي توانم از كلمه ي مي توانم استفاده كنند.

10-از كلمات زننده مانند زود باش،يا دست وپا چلفتي و غيره هرگز استفاده نكنيم

11-مسافرت ها ،اردوها ،بازديد ها،استفاده از وسايل دست سازو پازل وغيره را افزايش دهيم (چون همه ي اين موارد خلاقيت زاست و موجبات رشد وتعالي را فراهم مي آورد)

عواملي كه كه باعث از بين رفتن خلاقيت ميشوند:

1-ايجاد ميدان رقابت

2-شرط گذاشتن نمره و تعيين جايزه در پايان هر فعاليت

3-استفاده ي مدام از جايزه و پاداش بهخصوص اگر جايزهي مادي باشد

4-ايجادمحيط غير صميمي

5-حركت هاي خصمانه در بر خورد با فعاليتهاي آزادانه ي كودك

6- عدم توجه به نظرات كودكان

7-پاسخ مستقيم به سوالات كودكان

8-عدم آشنايي والدين و معلمان با مفهوم واقعي خلاقيت

9-انتقادهاي مكرر از كار هاي كودك

10-به كودك لقب بزرگسال دادن

11-تاكيد بر هوش وحافظه ي كودك

12-احترام نگذاشتن به خلوت كودك

13-بها ندادن به كارهاي غير معمول وي

14-ترس از بروز اشتباه (بهخصوص در بين گروه

15-تصور نادرست از خود (خود پنداري منفي)

16-سخت گيريهاي اطرافيان بخصوص پدر ومادر ومعلم ، با دستور واجبار برخورد كردن .

زنده نگه داشتن خلاقيت در خانه ومدرسه

عواملي همچون تكاليف زياد، تا كيد بر محفوظات ،اجراي برنامه هاي هماهنگ و انتظارداشتن از همه در يك سطح ،عدم توجه به تفاوتهاي فردي ،اعمال انظباط و مقررات شديد ، تشويق به كسب نمرات بالا،ايجاد رقابت ناسالم براي ممتاز شدن ،بي توجهي به ويژگيهاي كودكان خلاق، سبب مي شود كه به تدريج خلاقيت كودكان كاهش يابد ؛ لازم به ذكر است مدرسه وخانواده در شكوفايي خلاقيت ها وزمينه هاي بروز آن نقش مهمي دارند، چرا كه سن ورود به مدرسه در ارتباط با خلاقيت هاي ذهني سني بسيار حساس وبحراني در است .

يكي از اركان موثر بر رشد خلاقيت يا عدم آن،محيط مدارس است. مدارسي كه شرايط مطلوب و تعاليم نو را پيش روي دانش آموزان مي گذارند مي توانند پايگاه خوبي براي پرورش و رشد خلاقيت باشند ؛ بر عكس مدارسي كه در آن ها تعاليم ديكته مي شود و قوانين خشك و بي روح بر آن حاكم است ،اينگونه مدارسي خود، موانعي براي بروز خلاقيت ها هستند كه در جوامع كنوني و در قرن( 21) باز هم در كشور ما كم نيستند .

اگر اهميت خلاقيت براي همه آحاد جامعه و بخصوص براي همه ي فرهنگيان ودانش آموزان روشن و شناخته ميشد، در مدت زمان كوتاهي وضعيت اجتماعي ، اقتصادي ،علمي وفرهنگي جامعه تغييرات چشم گيري مي يافت چرا كه آموزش و پرورش محور توسعه ي پايدار هر جامعه است .

فهرست منابع:

فيروزي، عبدالوهاب؛ رابطهي محبت و خلاقيت؛ ويژه نامهي خلاقيت.

بامشاد، محمد مهدي؛ راهنماي آموزشي والدين و مربيان.

جواديان، مجتبي؛ استعدادهاي درخشان.

به نقل از نشريه نگاه وزارت آموزش و پرورش ٢١/٥/١٣٨٧